“Beni gerçekten seviyor mu?”, “Neden mesajıma cevap vermedi?”, “Benden uzaklaşıyor olabilir mi?”, “Ya beni terk ederse?”
Romantik bir ilişkide zaman zaman bu tür düşüncelere sahip olmak oldukça doğaldır. Ancak partnerin sevgisinden ve ilişkinin devam edeceğinden emin olma ihtiyacı sürekli hale geliyor, küçük mesafeler yoğun kaygıya neden oluyor ve terk edilme ihtimali kişinin zihnini sık sık meşgul ediyorsa kaygılı bağlanma örüntüsünden söz edilebilir.
Kaygılı bağlanma, kişinin yakın ilişkilerinde karşı tarafın sevgisini veya ilgisini kaybetme konusunda yoğun hassasiyet yaşadığı bir bağlanma biçimidir. Kişi yakınlık kurmayı ve sevilmeyi güçlü biçimde isterken aynı zamanda bu bağı kaybetmekten endişe duyabilir.
Bu nedenle ilişkide yaşanan küçük değişiklikler bile büyük anlamlar kazanabilir.
Partnerin birkaç saat mesaj atmaması, ses tonunun farklı gelmesi, yalnız kalmak istemesi veya eskisine göre daha az ilgili görünmesi;
gibi düşünceleri tetikleyebilir.
Kaygılı bağlanmayı anlamak, kişinin kendisini veya partnerini suçlamasından ziyade ilişkilerde tekrar eden duygu ve davranış örüntülerini fark etmesine yardımcı olabilir.
Bağlanma, insanların yakın ilişkilerde güven, yakınlık, ayrılık ve destek ihtiyacını nasıl deneyimlediğini açıklamak için kullanılan psikolojik kavramlardan biridir.
Bağlanma kuramının temelleri psikiyatrist John Bowlby tarafından geliştirilmiş, daha sonra Mary Ainsworth ve diğer araştırmacıların çalışmalarıyla genişletilmiştir.
Yetişkin ilişkilerinde bağlanma örüntüleri genel olarak şu başlıklar altında ele alınabilir:
Ancak bağlanma stillerini değişmez kişilik özellikleri olarak değerlendirmek doğru değildir. Kişinin ilişki deneyimleri, yaşadığı olaylar ve psikolojik süreçleri bağlanma davranışlarını etkileyebilir.
Kaygılı bağlanmanın tek bir nedeni yoktur.
Çocukluk dönemindeki bakım ilişkileri önemli olmakla birlikte yetişkinlikte yaşanan ilişkiler, kayıplar, reddedilme deneyimleri ve diğer yaşam olayları da bağlanma örüntülerini etkileyebilir.
Özellikle bakım veren kişinin bazen çok ilgili, bazen ise ulaşılmaz olduğu tutarsız deneyimlerde çocuk, yakınlığın devam edip etmeyeceğini öngörmekte zorlanabilir.
Bunun yanında;
duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmaması, sık ayrılıklar, aile içerisindeki istikrarsızlık, geçmiş ilişkilerde aldatılma veya terk edilme, yoğun reddedilme deneyimleri ve kişinin kendisiyle ilgili geliştirdiği olumsuz inançlar da yetişkinlikte ilişki kaygısıyla bağlantılı olabilir.
Burada önemli bir nokta vardır:
Kaygılı bağlanması olan herkesin çocukluğunda travma yaşamış olması gerekmez.
Bağlanma oldukça karmaşık bir süreçtir ve kişinin geçmişi bütüncül olarak değerlendirilmelidir.
Kaygılı bağlanma herkeste aynı şekilde görülmez. Bununla birlikte bazı düşünce ve davranış örüntülerine daha sık rastlanabilir.
Kaygılı bağlanmanın en belirgin özelliklerinden biri, ilişkinin sona ermesine yönelik yoğun hassasiyettir.
İlişkide ciddi bir problem olmadığı halde kişi zaman zaman:
diye düşünebilir.
Bu düşünceler zamanla ilişkinin keyfini çıkarmaktan çok ilişkinin kaybedilmemesine odaklanmaya neden olabilir.
Partnerden gelen mesajlar kaygılı bağlanmada önemli bir güvence kaynağı haline gelebilir.
Normalde kısa süreli bir iletişim kopukluğu olan durum kişi tarafından:
“Benden uzaklaşıyor.”
şeklinde yorumlanabilir.
Örneğin partner iki saat mesaj atmadığında kişi sürekli telefonunu kontrol edebilir.
gibi düşünceler başlayabilir.
Burada temel problem mesajın kendisinden çok, belirsizliğin yarattığı kaygıdır.
Kaygılı bağlanan kişiler partnerlerinden sık sık güvence bekleyebilir.
gibi sorular tekrar edebilir.
Partner güvence verdiğinde kişi bir süre rahatlayabilir. Ancak bu rahatlama bazen kısa sürer ve yeniden güvence ihtiyacı ortaya çıkar.
Kaygılı bağlanan biri için küçük değişiklikler önemli bir tehdit sinyali gibi algılanabilir.
Kişi partnerinin davranışlarını sürekli analiz etmeye başlayabilir.
Bu durum overthinking (aşırı düşünme) döngüsünü de besleyebilir.
Sağlıklı ilişkilerde bireylerin birlikte vakit geçirmelerinin yanında kendi alanlarına sahip olmaları da önemlidir.
Ancak kaygılı bağlanan kişi partnerinin:
“Bu akşam biraz yalnız kalmak istiyorum.”
demesini,
“Seninle olmak istemiyorum.”
şeklinde algılayabilir.
Oysa yalnız kalma ihtiyacı her zaman ilişkinin kötü gittiği anlamına gelmez.
Terk edilmekten korkan kişi ilişkinin devam etmesi için kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atabilir.
Örneğin:
Partnerin iletişimi azaldığında kaygılı bağlanan kişi mesafeyi kapatmaya çalışabilir.
Daha sık mesaj atmak, tekrar tekrar aramak, ilişkinin durumunu konuşmaya çalışmak veya yoğun güvence istemek görülebilir.
Ancak özellikle kaçıngan eğilimleri olan bir partner bu yoğun yakınlık ihtiyacı karşısında daha fazla uzaklaşabilir.
Böylece ilişkide bir döngü ortaya çıkar:
Biri uzaklaşır › diğeri kaygılanır › daha fazla yakınlaşmaya çalışır › partner daha fazla uzaklaşır › kaygı daha da artar.
Bu örüntü bazı ilişkilerde tekrar tekrar yaşanabilir.
Kaygılı bağlanmada kişinin kendisiyle ilgili olumsuz düşünceleri bulunabilir.
gibi düşünceler kişinin kendisini başkalarıyla karşılaştırmasına neden olabilir.
Bu durum zaman zaman yoğun kıskançlığa dönüşebilir.
Partner ilgili olduğunda kişi kendisini son derece iyi hissederken iletişim azaldığında yoğun kaygı yaşayabilir.
Bir mesaj geldiğinde rahatlamak, birkaç saat iletişim olmadığında tekrar kötü hissetmek görülebilir.
Bu durumda kişinin duygusal dengesi büyük ölçüde partnerinin davranışlarına bağlı hale gelebilir.
Kaygılı bağlanma ayrılık süreçlerini de zorlaştırabilir.
İlişkinin sağlıksız olduğunu bilmesine rağmen kişi ayrılmakta veya ayrılık sonrasında ilişkiyi geride bırakmakta güçlük yaşayabilir.
Partnerin sosyal medya hesaplarını kontrol etmek, yeniden iletişim kurma isteği veya ilişkinin tekrar başlamasına dair yoğun beklenti görülebilir.
Ancak ayrılık sonrası zorlanmanın tek başına kaygılı bağlanma göstergesi olmadığını da unutmamak gerekir.
Kaygılı bağlanmanın merkezindeki önemli temalardan biri terk edilme ve reddedilme hassasiyetidir.
Kişi yalnızca ilişkinin bitmesinden değil, karşı taraf için önemini kaybetmekten de korkabilir.
Bu nedenle ilişkide yaşanan belirsizlikler daha zor tolere edilebilir.
Örneğin partnerin:
“Biraz düşünmeye ihtiyacım var.”
demesi bazı insanlar için olağan bir ilişki konuşmasıyken kaygılı bağlanan kişide ilişkinin biteceğine yönelik yoğun bir korkuyu tetikleyebilir.
Hayır.
Bir kişiyi çok sevmek ile o kişiyi kaybetme ihtimali karşısında yoğun kaygı yaşamak birbirinden farklıdır.
Sağlıklı bir yakınlıkta sevgiyle birlikte güven, bireysellik ve sınırlar da bulunabilir.
Kaygılı bağlanmada ise zaman zaman:
“Onu çok seviyorum.”
düşüncesinin altında,
“Onsuz kalmaktan çok korkuyorum.”
duygusu bulunabilir.
Bu ayrımı fark etmek önemlidir.
İlişkilerde sık konuşulan örüntülerden biri kaygılı ve kaçıngan eğilimleri olan kişilerin oluşturduğu döngüdür.
Kaygılı bağlanan kişi daha fazla yakınlık ve güvence isterken, kaçıngan eğilim gösteren kişi yoğun yakınlık karşısında mesafe ihtiyacı hissedebilir.
Biri yaklaştıkça diğeri uzaklaşabilir.
Diğeri uzaklaştıkça kaygılı taraf daha fazla yaklaşmaya çalışabilir.
Bu durum zamanla her iki taraf için de yorucu bir ilişki dinamiğine dönüşebilir.
Ancak bağlanma stilleri insanları kesin kategorilere ayırmak için kullanılmamalıdır. Her ilişkinin dinamikleri farklıdır.
Kaygılı bağlanma değiştirilemez bir özellik değildir.
Kişinin kendi davranış örüntülerini fark etmesi ve daha güvenli ilişki becerileri geliştirmesi mümkündür.
Tetikleyicilerinizi fark edin
Kaygınızın hangi durumlarda arttığını gözlemleyin.
Mesajlara geç cevap verilmesi mi?
Planların değişmesi mi?
Partnerin yalnız kalmak istemesi mi?
Öncelikle kaygıyı tetikleyen durumların fark edilmesi önemlidir.
Düşünce ile gerçeği birbirinden ayırın
“Mesajıma cevap vermedi.”
bir durumdur.
“Artık beni sevmiyor.”
ise bu durum hakkında yapılan bir yorumdur.
Bu ikisini ayırmayı öğrenmek kaygının yönetilmesinde yardımcı olabilir.
Romantik ilişki hayatın önemli bir parçası olabilir ancak hayatın tamamı haline gelmemelidir.
Arkadaşlıklar, hobiler, kariyer, eğitim ve kişisel hedeflerin devam etmesi kişinin ilişki dışındaki benlik algısını güçlendirebilir.
Sevilmek için her şeye “evet” demek zorunda değilsiniz.
Sağlıklı ilişkilerde iki tarafın da ihtiyaçları ve sınırları vardır.
Partneri suçlamak yerine kendi duygunuzu ifade etmek daha sağlıklı iletişim kurulmasına yardımcı olabilir.
Örneğin:
“Sen beni hiç önemsemiyorsun.”
yerine,
“Uzun süre iletişim kuramadığımızda kaygılandığımı fark ediyorum.”
şeklinde iletişim kurulabilir.
Bağlanma örüntüleri zaman içerisinde değişebilir.
Kişinin farkındalık geliştirmesi, sağlıklı ilişkiler deneyimlemesi, duygu düzenleme becerilerini geliştirmesi ve gerektiğinde psikoterapi desteği alması daha güvenli ilişki örüntülerinin oluşmasına katkı sağlayabilir.
Amaç hiçbir zaman kaygı yaşamamak değildir.
Amaç, kaygı ortaya çıktığında kişinin bunu fark edebilmesi ve davranışlarının tamamını kaygının yönetmesine izin vermemesidir.
Kaygılı bağlanma ilişkilerinizi ve yaşam kalitenizi belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek almak değerlendirilebilir.
Psikoterapi sürecinde kişinin;
üzerinde çalışılabilir.
Buradaki amaç kişinin bir ilişkiye ihtiyaç duymaması değil; yakın ilişkiler içerisinde kendisini daha güvende hissedebilmesi ve kendi ihtiyaçlarını da koruyabilmesidir.
Kaygılı bağlanma, terk edilme korkusu veya ilişkilerde tekrar eden kaygı döngüleri günlük yaşamınızı ve ilişkilerinizi etkiliyorsa profesyonel psikolojik destek süreci değerlendirilebilir.
Kayseri'de psikolog arayışında olan kişiler için terapi sürecinde yalnızca mevcut ilişki sorunları değil, bu sorunların altında yer alabilecek düşünceler, duygular, geçmiş deneyimler ve ilişki örüntüleri de ele alınabilir.
APA Psikoloji ve Danışmanlık bünyesinde bireysel psikolojik danışmanlık süreçleri hakkında bilgi alınabilir.
Terk edilmekten yoğun şekilde korkmak, sürekli güvence istemek, partnerin davranışlarını aşırı analiz etmek, iletişim azaldığında yoğun kaygı yaşamak ve ilişkide kendinden fazla ödün vermek kaygılı bağlanmayla ilişkili olabilecek belirtilerdendir. Ancak yalnızca birkaç belirtiye bakarak kişinin bağlanma stiline ilişkin kesin bir değerlendirme yapılamaz.
Hayır. Kaygılı bağlanma tek başına psikiyatrik bir hastalık veya tanı değildir. İnsanların yakın ilişkilerdeki bağlanma örüntülerini açıklamak için kullanılan bir kavramdır.
Bağlanma örüntüleri değişebilir. Farkındalık, sağlıklı ilişki deneyimleri, duygu düzenleme becerileri ve gerektiğinde psikoterapi desteği daha güvenli ilişki örüntülerinin gelişmesine yardımcı olabilir.
Partnerinden sık güvence isteyebilir, ayrılığa karşı hassas olabilir, iletişimdeki küçük değişiklikleri olumsuz yorumlayabilir ve partner uzaklaştığında daha fazla yakınlaşmaya çalışabilir.
Tek bir neden yoktur. Erken dönem bakım ilişkileri, geçmiş ilişkiler, terk edilme veya reddedilme deneyimleri ve kişinin kendisi ve ilişkiler hakkındaki inançları etkili olabilir.
Birbirleriyle ilişkili olmakla birlikte tamamen aynı kavramlar değildir. Kişi kaygılı bağlanma örüntüsüne sahip olmadan da belirli bir ilişkide çeşitli nedenlerle kaygı yaşayabilir.
