Başkalarının düşüncelerini önemsemek insan olmanın doğal bir parçasıdır. Hepimiz zaman zaman yaptığımız bir işin beğenilmesini, sevdiğimiz kişiler tarafından takdir edilmeyi veya verdiğimiz bir kararın desteklenmesini isteyebiliriz.
“Acaba doğru mu yaptım?”
“Benim hakkımda ne düşünürler?”
“Bana kızmış olabilir mi?”
“Bunu giysem insanlar beğenir mi?”
“Yaptığım iş yeterince iyi mi?”
Ancak kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmesi büyük ölçüde başkalarının ne düşündüğüne bağlı hale geldiğinde, onaylanma ihtiyacı günlük yaşamı ve ilişkileri zorlaştırmaya başlayabilir.
Sürekli onaylanma ihtiyacı yaşayan kişi, kendi kararından emin olsa bile bir başkasından “Doğru yapmışsın.” cümlesini duymadan rahatlayamayabilir. Eleştirilmekten kaçınmak için kendi düşüncelerini geri plana atabilir ve insanların kendisinden memnun olması için istemediği şeyleri dahi yapabilir.
Zaman içerisinde önemli bir soru ortaya çıkar:
“Ben gerçekten ne istiyorum?”
Çünkü kişi uzun süre başkalarının beklentilerine göre yaşadığında kendi ihtiyaçlarını fark etmekte dahi zorlanabilir.
Onaylanma ihtiyacı, kişinin kendisini yeterli, değerli veya güvende hissedebilmek için çevresindeki insanların kabulüne, beğenisine ve takdirine yoğun biçimde ihtiyaç duyması olarak açıklanabilir.
Bu ihtiyaç yalnızca romantik ilişkilerde ortaya çıkmaz.
Ailede, arkadaşlıklarda, okulda, iş hayatında ve hatta sosyal medyada görülebilir.
Örneğin kişi;
Buradaki temel nokta, kişinin kendi değerlendirmesine güvenmekte zorlanmasıdır.
Onaylanma ihtiyacının tek bir nedeni yoktur. Her bireyin geçmişi ve psikolojik süreçleri farklıdır.
Ancak bazı deneyimler bu ihtiyacın gelişmesinde etkili olabilir.
Bir çocuk yalnızca başarılı olduğunda, uslu davrandığında veya ebeveynlerinin beklentilerini karşıladığında takdir görüyorsa zaman içerisinde şu düşünceyi geliştirebilir:
“Sevilmek için beklentileri karşılamalıyım.”
Örneğin çocuk yüksek not aldığında yoğun ilgi görüyor ancak başarısız olduğunda eleştiriliyor veya görmezden geliniyorsa kendi değerini başarıyla ilişkilendirmeye başlayabilir.
Bu düşünce yetişkinlikte:
“Başarılı olmazsam değerli değilim.”
“İnsanları memnun etmezsem beni sevmezler.”
gibi inançlara dönüşebilir.
Çocukluk veya ergenlik döneminde sürekli eleştirilen kişiler zamanla kendi kararlarından şüphe etmeye başlayabilir.
“Bunu da mı yapamadın?”
“Sen zaten beceremezsin.”
“Bak başkaları nasıl yapıyor.”
gibi ifadelerin sık kullanıldığı bir ortam kişinin kendi değerlendirmesine güvenmesini zorlaştırabilir.
Yetişkinlikte ise kişi bir karar verdiğinde bile başka insanların fikrine ihtiyaç duyabilir.
“Kuzenin senden daha başarılı.”
“Arkadaşının notlarına bak.”
“Sen neden onun gibi değilsin?”
Çocukluk döneminde sık sık başkalarıyla karşılaştırılmak kişinin kendi değerini içsel özelliklerinden ziyade diğer insanlara göre değerlendirmesine neden olabilir.
Bu alışkanlık yetişkinlikte de devam edebilir.
Kişi sürekli:
“Ben yeterince başarılı mıyım?”
“Benden daha güzel/yakışıklı mı?”
“Ben neden onun kadar iyi değilim?”
diye düşünebilir.
Kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmesi olumsuz olduğunda dışarıdan gelen takdir çok daha önemli hale gelebilir.
Birisi “Çok başarılısın.” dediğinde kendisini iyi hissederken küçük bir eleştiride kendisini tamamen başarısız hissedebilir.
Böylece kişinin özdeğeri adeta çevresindeki insanların değerlendirmelerine göre yükselip düşmeye başlar.
Bazı kişiler için insanların kendilerinden memnun olmaması yalnızca bir fikir ayrılığı değildir.
Bu durum:
“Beni artık sevmeyecek.”
veya
“Beni terk edecek.”
şeklinde yorumlanabilir.
Bu nedenle kişi ilişkisini koruyabilmek için sürekli karşı tarafın onayını almaya çalışabilir.
Onaylanma ihtiyacı ile kaygılı bağlanma arasında bazı durumlarda güçlü bir ilişki görülebilir.
Kaygılı bağlanma örüntüsü gösteren kişi partnerinin sevgisinden sık sık emin olmak isteyebilir.
“Beni seviyor musun?”
“Bana kızmadın değil mi?”
“Aramız iyi mi?”
gibi sorularla güvence arayabilir.
Partnerinden olumlu cevap aldığında rahatlar; ancak bu rahatlama kısa sürebilir ve bir süre sonra yeniden güvence ihtiyacı ortaya çıkabilir.
Mükemmeliyetçi düşünce yapısında hata yapmak sıradan bir deneyim olmaktan çıkabilir.
Kişi:
“Her şeyi doğru yapmalıyım.”
“Hata yaparsam insanlar benim yetersiz olduğumu düşünür.”
şeklinde düşünebilir.
Bu nedenle yaptığı işlerin sürekli başkaları tarafından doğrulanmasını isteyebilir.
Onay arayışı herkeste aynı biçimde görülmez. Ancak aşağıdaki davranışların sürekli tekrarlanması dikkat çekici olabilir.
Basit kararlar bile zorlaşabilir.
“Bunu alsam mı?”
“Sence gitmeli miyim?”
“Doğru mu yaptım?”
Kişi aslında ne istediğini bilmesine rağmen karar verebilmek için başkasının onayını bekleyebilir.
Onaylanma ihtiyacının en önemli belirtilerinden biri sınır koymakta zorlanmaktır.
Kişi istemediği halde bir ricayı kabul edebilir.
Çünkü “hayır” dediğinde karşı tarafın kendisine kızacağından veya artık onu sevmeyeceğinden endişelenebilir.
Sağlıklı eleştiri kişinin yaptığı bir davranışla ilgili olabilir.
Ancak yoğun onaylanma ihtiyacı yaşayan biri bunu:
“Yaptığım şeyi beğenmedi.”
yerine,
“Beni beğenmiyor.”
şeklinde algılayabilir.
Böylece davranışa yönelik eleştiri kişinin kendi değerine yönelik bir saldırı gibi hissedilebilir.
Bu durum günümüzde sıklıkla people pleasing olarak adlandırılır.
Kişi başkalarının rahatlığı için kendi ihtiyaçlarını sürekli erteleyebilir.
Herkesi mutlu etmeye çalışırken zaman içerisinde kendisi yorulabilir.
“Rahatsız ettiysem özür dilerim.”
“Yanlış anladıysan kusura bakma.”
“Çok konuştuysam özür dilerim.”
Kişi hata yapmadığı durumlarda bile karşı tarafın kendisine kızmasını engellemek için sık sık özür dileyebilir.
Bir ortamda herkes farklı düşünüyorsa kişi kendi düşüncesini söylemekten kaçınabilir.
Çünkü farklı düşünmek onun için:
“Beni dışlarlar.”
anlamına gelebilir.
Bu nedenle çoğunluğun fikrine katılmayı tercih edebilir.
Bir paylaşım beklenenden az beğeni aldığında:
“Fotoğrafım kötü mü?”
“İnsanlar beni beğenmiyor mu?”
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Sosyal medya bu durumda yalnızca iletişim aracı olmaktan çıkarak kişinin değerini ölçmeye çalıştığı bir alana dönüşebilir.
Özellikle romantik ilişkilerde kişi sürekli olarak sevildiğini duymak isteyebilir.
Partnerin davranışlarındaki küçük değişiklikler bile:
“Benden soğudu.”
düşüncesini tetikleyebilir.
Onaylanma ihtiyacı yüksek olan kişiler bazen kendi başarılarını içselleştirmekte zorlanabilir.
Bir işi başarıyla tamamladığında:
“Şanslıydım.”
“Zaten kolaydı.”
diyebilir.
Ancak başka birinin:
“Gerçekten çok başarılı olmuş.”
demesiyle kendisini yeterli hissedebilir.
Bir görüşmeden sonra kişi saatlerce:
“Acaba yanlış bir şey söyledim mi?”
“Beni garip bulmuş mudur?”
“Keşke bunu söylemeseydim.”
diye düşünebilir.
Bu düşünceler yoğunlaştığında sosyal ilişkiler yorucu hale gelebilir.
Sürekli onaylanma ihtiyacı romantik ilişkilerde önemli sorunlara neden olabilir.
Kişi partnerinin sevgisini sürekli sorgulayabilir, ilişkinin bitmesinden korkabilir ve kendi ihtiyaçlarından fazla ödün verebilir.
Başlangıçta bu davranışlar “çok seviyorum” şeklinde yorumlanabilir.
Ancak zaman içerisinde kişi ilişkide kendi sınırlarını kaybedebilir.
Sağlıklı bir ilişkide ise:
“Seni seviyorum ama kendi ihtiyaçlarım da önemli.”
diyebilmek mümkündür.
Tam olarak aynı değildir ancak birbirleriyle ilişkili olabilirler.
Özgüven, kişinin belirli durumlarda kendi yeteneklerine duyduğu güveni ifade ederken benlik saygısı daha genel olarak kişinin kendisine verdiği değerle ilgilidir.
Yoğun dış onay ihtiyacında kişi kendi değerini belirlemek için çevresinden gelen geri bildirimlere fazla bağımlı hale gelebilir.
Bu nedenle yalnızca “özgüvenli görünmek”, onaylanma ihtiyacının olmadığı anlamına gelmez.
Dışarıdan son derece başarılı ve kendinden emin görünen bir kişi de iç dünyasında sürekli takdir edilme ihtiyacı yaşayabilir.
Amaç insanların fikirlerini tamamen önemsememek değildir.
Daha sağlıklı hedef, başkalarının görüşlerini dikkate alırken kendi düşünce ve ihtiyaçlarınızı da koruyabilmektir.
Her kararınızı çevrenize danışmak yerine küçük konularda kendi tercihinize güvenmeyi deneyebilirsiniz.
Kendinize “Ben ne istiyorum?” diye sorun
Karar vermeden önce:
“İnsanlar ne düşünür?”
yerine:
“Ben ne istiyorum?”
sorusunu sormak önemli bir başlangıç olabilir.
Ne kadar dikkatli davranırsanız davranın herkesin sizi sevmesi, onaylaması veya sizinle aynı fikirde olması mümkün değildir.
Bu durum sizin değerinizi belirlemez.
“Hayır” demek kötü, bencil veya sevgisiz biri olduğunuz anlamına gelmez.
Sınırlar sağlıklı ilişkilerin önemli bir parçasıdır.
Bir işi tamamladığınızda başkasının yorumunu beklemeden kendinize:
“Bunun için emek verdim.”
“Bunu iyi yaptım.”
diyebilmek önemlidir.
Başlangıçta yapay hissettirse bile zaman içerisinde kişinin kendi değerlendirmesine güvenmesini destekleyebilir.
Onaylanma ihtiyacı;
ilişkilerinizde sürekli sorunlara neden oluyorsa, hayır diyemediğiniz için kendinizi tükenmiş hissediyorsanız, eleştirilmek yoğun kaygı yaratıyorsa, kendi kararlarınızı vermekte zorlanıyorsanız veya değerinizi tamamen başkalarının değerlendirmelerine göre belirlediğinizi düşünüyorsanız psikolojik destek değerlendirilebilir.
Terapi sürecinde yalnızca onay arama davranışı değil, bu davranışın altında bulunan düşünceler ve deneyimler de ele alınabilir.
Örneğin:
gibi temel inançlar üzerinde çalışılabilir.
Sürekli onaylanma ihtiyacı, özgüven sorunları, sınır koyamama veya ilişkilerde yaşanan kaygılar günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel psikolojik destek almak değerlendirilebilir.
Kayseri'de psikolog arayışında olan kişiler için psikoterapi sürecinde kişinin ilişki örüntüleri, geçmiş deneyimleri, benlik algısı, sınır koyma becerileri ve onaylanma ihtiyacının altında bulunan düşünceler birlikte ele alınabilir.
APA Psikoloji ve Danışmanlık bünyesinde psikolojik danışmanlık süreçleri hakkında bilgi alınabilir.
