Ergenlik dönemi, hem gençler hem de ebeveynler açısından önemli değişimlerin yaşandığı bir süreçtir. Birkaç dakika önce sakin olan bir ergenin aniden sinirlenmesi, odasına kapanması, yüksek sesle konuşması veya küçük bir eleştiriye beklenenden daha sert tepki vermesi ebeveynleri endişelendirebilir.
Peki ergenlikte öfke patlamaları normal mi? Her öfkeli davranış psikolojik bir soruna mı işaret eder?Ebeveynler hangi noktada bir çocuk ve ergen psikoloğundan destek almayı düşünmelidir?
Ergenlik döneminde zaman zaman görülen öfke ve duygu dalgalanmaları gelişim sürecinin bir parçası olabilir. Ancak öfkenin sıklığı, şiddeti ve gencin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği önemlidir.
Ergenlik yalnızca fiziksel büyümenin gerçekleştiği bir dönem değildir. Genç aynı zamanda kimliğini oluşturmaya, bağımsızlaşmaya ve çevresindeki insanlar tarafından kabul edilmeye çalışır.
Hormonal ve bedensel değişimler, arkadaş ilişkileri, okul ve sınav baskısı, aile içindeki çatışmalar ve bağımsızlık isteği bu dönemde duyguların daha yoğun yaşanmasına katkıda bulunabilir. Ergenler bazen hissettikleri yoğun duyguları nasıl ifade edeceklerini veya düzenleyeceklerini henüz tam olarak bilemeyebilirler.
Bu nedenle öfke her zaman yalnızca “sinirli olmak” anlamına gelmez. Öfkenin arkasında;
gibi farklı nedenler bulunabilir.
Belirli ölçülerde evet.
Ergenlik döneminde ruh halinde değişiklikler, zaman zaman yalnız kalmak isteme, ebeveynlerin söylediklerine daha fazla itiraz etme ve bağımsız hareket etme isteği görülebilir. Bunların bir bölümü büyüme ve bağımsızlaşma sürecinin doğal parçalarıdır.
Burada önemli olan, gencin öfke yaşayıp yaşamaması değil, öfkesini nasıl ifade ettiği ve öfkenin hayatını ne ölçüde etkilediğidir.
Örneğin sınırlandırıldığı için sinirlenen, bir süre odasına çekilen ve sakinleştikten sonra iletişim kurabilen bir ergen ile hemen her gün yoğun öfke nöbetleri yaşayan, çevresindekilere zarar veren ve okul hayatı ciddi biçimde etkilenen bir ergen aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Öfke her ergende aynı şekilde ortaya çıkmayabilir. Bazı gençler duygularını dışarıya açık biçimde yansıtırken bazıları öfkelendiğinde tamamen iletişimi kesebilir.
Ergenlerde öfke problemi şu davranışlarla kendisini gösterebilir:
Bu belirtilerden birinin zaman zaman görülmesi tek başına psikolojik bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Önemli olan davranışların ne kadar sık gerçekleştiği, ne kadar şiddetli olduğu ve ne kadar süredir devam ettiğidir.
Bazen yoğun öfke, gencin yaşadığı başka bir duygusal güçlüğün dışarıdan görünen yüzü olabilir.
Örneğin bazı ergenlerde kaygı, depresif belirtiler, okul problemleri, akran zorbalığı, yoğun stres veya travmatik yaşantılar öfke ve saldırgan davranışlarla kendisini gösterebilir.
Bu nedenle yalnızca “çok sinirli bir çocuk” şeklinde değerlendirmek yerine davranışın altında hangi ihtiyacın veya duygunun bulunduğunu anlamaya çalışmak önemlidir.
Özellikle daha önce görülmeyen yoğun öfke davranışları aniden başladıysa gencin hayatında yakın zamanda meydana gelen değişikliklerin de değerlendirilmesi gerekir.
Ergen öfkeliyken ebeveynin aynı yoğunlukta karşılık vermesi çoğu zaman tartışmanın büyümesine neden olur. Bu nedenle ilk amaç o anda problemi çözmek değil, ortamın sakinleşmesini sağlamaktır.
Ebeveynler öfke sırasında mümkün olduğunca sakin bir ses tonu kullanmalı, bağırarak karşılık vermemeli ve gencin sakinleşebilmesi için uygun bir alan bırakmalıdır.
“Bu davranışın kabul edilebilir değil ama sakinleştiğinde seninle konuşmak istiyorum.” gibi bir yaklaşım, hem sınırın korunmasına hem de iletişim kanalının açık kalmasına yardımcı olabilir.
Fiziksel şiddet, tehdit veya zarar verme davranışı söz konusuysa ise öncelik her zaman güvenlik olmalıdır.
Konuşmak için öfke patlamasının yaşandığı an yerine herkesin sakin olduğu bir zamanı tercih etmek daha sağlıklıdır.
“Niye böyle davranıyorsun?” gibi suçlayıcı sorular yerine;
“Son zamanlarda daha çabuk öfkelendiğini fark ediyorum. Seni zorlayan bir şey var mı?”
gibi açık uçlu ve yargılamayan ifadeler kullanılabilir.
Ebeveynin amacı yalnızca davranışı durdurmak değil, gencin yaşadığı duyguyu anlamasına ve bunu daha sağlıklı biçimde ifade etmesine yardımcı olmak olmalıdır.
Ergenin öfkesini kontrol etmeye çalışırken bazı ebeveyn tutumları istemeden problemi büyütebilir.
Özellikle;
iletişimi daha da zorlaştırabilir.
Sınır koymak önemlidir ancak sınırın sakin, açık ve tutarlı biçimde uygulanması gerekir.
Her öfke patlaması psikolojik destek gerektirmez. Ancak bazı belirtiler profesyonel değerlendirmeyi gerekli hale getirebilir.
Aşağıdaki durumlarda bir çocuk ve ergen psikoloğundan destek almak düşünülebilir:
Aşırı ve işlevselliği bozan öfke patlamaları tek başına bir psikiyatrik tanı değildir; ancak bazı duygusal veya davranışsal güçlüklerin değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu nedenle amaç ergene bir etiket koymak değil, öfkenin altında yatan nedeni anlamaktır.
Psikolojik destek sürecinde öncelikle öfkenin hangi durumlarda ortaya çıktığı, gencin öfke öncesinde neler düşündüğü ve hissettiği, aile ve arkadaş ilişkileri ile okul yaşamı değerlendirilir.
Çalışmanın içeriği ergenin ihtiyaçlarına göre değişmekle birlikte duygu farkındalığı, öfkeyi tetikleyen durumları tanıma, sağlıklı iletişim becerileri, problem çözme ve duygu düzenleme becerileri üzerinde çalışılabilir.
Gerekli durumlarda ebeveynlerle de görüşülerek aile içerisindeki iletişimin ve sınırların daha sağlıklı hale getirilmesi amaçlanabilir.
Ergenlik döneminde yaşanan öfke problemleri hem genç hem de aile için yorucu hale gelebilir. Ancak her öfke davranışını “ergenlik işte” diyerek görmezden gelmek kadar her tartışmayı ciddi bir psikolojik problem olarak değerlendirmek de doğru değildir.
Önemli olan davranışın sıklığını, şiddetini, süresini ve gencin günlük yaşamındaki etkilerini birlikte değerlendirmektir.
Çocuğunuzun öfke patlamalarının aile ilişkilerini, okul hayatını veya sosyal yaşamını etkilediğini düşünüyorsanız Kayseri çocuk ve ergen psikoloğu desteği alarak sürecin altında yatan nedenlerin değerlendirilmesini sağlayabilirsiniz.
APA Psikoloji ve Danışmanlık bünyesinde ergenlik dönemi sorunları, duygu düzenleme güçlükleri, öfke kontrolü, kaygı ve aile içi iletişim konularında psikolojik destek süreci planlanabilir.
Ergenlik döneminde zaman zaman sinirlilik, duygusal dalgalanmalar ve ebeveynlerle anlaşmazlıklar görülebilir. Ancak sinirlilik çok yoğun, sürekli ve gencin günlük yaşamını olumsuz etkileyen bir hale gelmişse değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Gencin kendisine veya başka birine zarar vermesi, fiziksel saldırganlık göstermesi, eşyalara zarar vermesi veya kontrolünü tamamen kaybetmesi durumunda davranış ciddiye alınmalıdır. Güvenlik riski bulunan durumlarda gecikmeden uygun profesyonel destek alınmalıdır.
Yoğun öfke sırasında tartışmayı sürdürmek çoğu zaman iletişimi zorlaştırır. Güvenlik sorunu yoksa gence sakinleşmesi için zaman tanımak ve konuyu daha sonra konuşmak daha yararlı olabilir.
Öfkenin altında yatan nedenlere göre psikolojik destek; gencin duygularını tanımasına, öfkesini tetikleyen durumları fark etmesine ve duygularını daha sağlıklı yollarla ifade edebilmesine yardımcı olabilir.
