Günümüzde çocuklar, televizyon ve dijital platformlarda yayımlanan içeriklere her zamankinden daha kolay erişebiliyor. Ancak bu durum, onların zihinsel ve duygusal gelişimini doğrudan etkileyen önemli bir sorun doğuruyor: Şiddet içerikli medya. Şiddet dolu sahneler, çocukların saldırgan davranışlar sergileme ihtimalini artırıyor, empati duygularını zayıflatıyor ve şiddeti normalleştirmelerine neden oluyor. Son yıllarda dijital platformlarda yayımlanan diziler, gençler ve çocuklar üzerinde büyük bir etkiye sahip. Çocukların zihinsel ve duygusal gelişimi, maruz kaldıkları medya içerikleriyle doğrudan ilişkilidir. Ancak ebeveynler ve eğitimciler için en büyük sorunlardan biri, çocukların bu içeriklere ne kadar kolay erişebildiği gerçeğidir. Peki, ekranların ardındaki bu görünmez tehlike, çocuklarımızın psikolojisini nasıl etkiliyor? Bu içerikler çocukların dünyasını nasıl şekillendiriyor? Ve bizler onları bu etkilerden nasıl koruyabiliriz? Aileler bu konuda nasıl bir yol izlemelidir?
Şiddetin Normalleşmesi ve Duyarsızlaşma
Araştırmalar, şiddet içerikli medya tüketiminin çocuklarda saldırgan davranışları artırabileceğini,
empati duygusunu zayıflatabileceğini ve şiddeti normalleştirme eğilimini güçlendirebileceğini
göstermektedir. Özellikle bilişsel gelişimi tam olarak tamamlanmamış çocuklar, bu tür içerikleri bir
kurgu olarak değil, gerçek bir senaryo olarak algılayabilir. Örneğin, 2021’de yayınlanan ve kısa
sürede küresel bir fenomen hâline gelen Squid Game, şiddet içeriğiyle ebeveynlerin ve eğitimcilerin
dikkatini çeken yapımlardan biri oldu. Bu tür içeriklerin çocukların psikolojik gelişimine etkileri
üzerine yapılan araştırmalar, oldukça çarpıcı sonuçlar ortaya koyuyor. Ayrıca "Gerçek mi, Kurgu
mu?" karmaşasına da parmak basmak gerekir. Bilişsel gelişimini tamamlamamış bir çocuk için
izlediği her şey gerçektir. Yani, bir yetişkin için basit bir senaryo değişikliği olan şiddet sahneleri,
bir çocuk için hayatın olağan bir parçası haline gelebilir. Özellikle Squid Game gibi “hayatta
kalma” temalı diziler, kazananın yaşadığı, kaybedenin ise yok olduğu mesajını vererek çocukların
acımasız bir dünya görüşü geliştirmesine sebep olabiliyor. Nitekim, bu diziyi izleyen bazı
çocukların arkadaşlarıyla “Squid Game oyunları” oynadığını ve kaybedenleri cezalandırdığını
gösteren vakalar dünya genelinde rapor edildi.
Çocuk Beyni Şiddeti Nasıl Algılıyor?
Araştırmalar, şiddet içerikli medya tüketiminin çocukların psikolojik gelişimini kalıcı şekilde
etkileyebileceğini gösteriyor. Sürekli olarak şiddet içeren içeriklere maruz kalan çocuklar, zamanla
duyarsızlaşıyor ve şiddeti bir problem çözme yöntemi olarak görebiliyor. Empati yetisi azalırken,
saldırgan tepkiler artabiliyor. Dahası, bazı çocuklar bu içeriklerden korku ve kaygı geliştirerek uyku
bozuklukları ve stres semptomları yaşayabiliyor. Bir çocuğun gelişim döneminde sürekli tehdit
algısıyla yaşaması, onun dünyaya karşı güven duygusunu derinden sarsabilir. Şiddeti normal bir
davranış biçimi olarak algılamaya başlayan çocuklar, problem çözme süreçlerinde daha agresif
yöntemlere yönelebiliyor. Ayrıca sosyal medyada ve video platformlarında popüler hâle gelen
tehlikeli meydan okumalar ve şiddet içerikli sahnelerin taklit edilmesi, çocukların fiziksel
güvenliğini ciddi şekilde tehdit edebiliyor.
Duygusal Gelişim Üzerindeki Etkileri
Şiddet içerikli medya, çocukların duygusal regülasyon becerilerini de olumsuz etkileyebilir. Sürekli
olarak korku ve gerilim içeren içeriklere maruz kalan çocuklarda uyku bozuklukları, kaygı
bozuklukları ve travmatik stres semptomları gelişebilir. Özellikle erken yaşlardaki çocuklar,
gerçeklik algılarını henüz tam olarak oturtamadıkları için, bu tür içeriklerin gerçek hayatta da
geçerli olabileceğini düşünebilirler. Bu durum, onların güven duygusunu zedeleyerek kaygı
seviyelerinin yükselmesine yol açabilir.
Birçok ülkede, örnek verdiğim Squid Game’den esinlenerek oynanan tehlikeli oyunlar rapor
edilmiştir. Çocuklar, dizide gördükleri sahneleri oyunlarına yansıtarak rekabetçi ve acımasız bir
dünya görüşü geliştirebilir. Bu da, akran zorbalığını ve fiziksel zarar görme riskini artıran bir faktör
hâline gelebilir. Unutulmamalıdır ki çocukların izlediği her görüntü, onların dünyaya bakışını
şekillendiren küçük ama güçlü bir tuğladır.
Şiddet içerikli yapımları izleyen çocukların yalnızca saldırganlaşmadığı, aynı zamanda kaygı ve
travma belirtileri de geliştirdiği biliniyor. Özellikle 7-12 yaş arası çocuklar, gerçek ile kurgu
arasındaki farkı tam olarak anlayamayabiliyor. İzledikleri sahneleri oyunlarına yansıtan çocuklar,
akran zorbalığına eğilim gösterebiliyor. Sonuç olarak, izledikleri içerikler çocukların hem duygusal
gelişimini hem de sosyal ilişkilerini ciddi şekilde etkileyebiliyor.
Peki Bu Durum Karşısında Ebeveynler ve Eğitimciler Ne Yapmalı?
Öncelikle, ebeveynlerin ve eğitimcilerin çocukların ne tür içeriklerle karşılaştığını yakından takip
etmeleri gerekmektedir. Squid Game gibi şiddet içeren yapımların küçük yaş gruplarına uygun
olmadığı konusunda çocuklara açık ve anlaşılır bir dille bilgi verilmelidir. Ancak bu noktada
yasaklamaktan çok bilinçlendirme odaklı bir yaklaşım benimsenmelidir. Yasaklar, çocuklarda
merakı artırabilir ve dolaylı olarak bu içeriklere erişim sağlama isteklerini güçlendirebilir.
Peki, alternatif olarak ne yapılabilir dersek eğer bu noktada birkaç örnek verilebilir. İlk öncelikle,
çocuğunuzun medya okuryazarlığını geliştirmeyi hedefleyin yani; çocuklarınıza izledikleri
içeriklerin nasıl analiz edilmesi gerektiğini öğretin. Medya mesajlarının ardında yatan amaçları
anlamalarını sağlayarak, eleştirel düşünme becerilerini destekleyin.
Diğer bir önemli nokta ise, şiddet içermeyen içeriklere yönlendirin yani eğitici ve pozitif mesajlar
içeren içeriklere yönlendirme yapın, bu çocukların zihinsel gelişimlerini destekler. Eğlendirirken
öğreten yapımlar, hem onların hayal gücünü geliştirir hem de sağlıklı bir sosyal gelişim sunar. Bir
başka çözüm önerisi ise, dijital kullanım sürelerini düzenleyin. Çocukların ekran başında geçirdiği
süreyi sınırlamak ve onlara alternatif aktiviteler sunmak, şiddet içerikli medyanın etkisini azaltmaya
yardımcı olabilir. Ek olarak, çocuğunuzla açık iletişim kurmak ve izledikleri içerikler hakkında
konuşmalarını teşvik etmek de oldukça önemlidir. Onlara ne izlediklerini ve bu içeriklerin
kendilerini nasıl hissettirdiğini sorun. Böylece, onları daha iyi anlayabilir ve yönlendirebilirsiniz.
Bu süreçte, oyun ve aktivitelerle destekleyebilirsiniz. Çocukların ekran bağımlılığını azaltmak için
fiziksel aktiviteler, sanatsal çalışmalar ve yaratıcı oyunlar gibi alternatif etkinlikler sunun.
Sonuç olarak ebeveynler, medya kullanımını yasaklamak yerine bilinçli tüketimi teşvik ederek
çocuklarına en büyük desteği sağlayabilirler. Ancak bu süreç ebeveynler ve çocuklar için zorlayıcı
hâle geldiğinde, uzman bir psikologdan destek almak sağlıklı bir yönlendirme sağlayabilir.
Unutmayalım ki çocuklarımız, izledikleriyle büyür; onların ekranlarda gördüğü her şey, iç
dünyalarını şekillendirir.
